Familie Van der Aa

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Naar navigatie springenNaar zoeken springen
English.gif A notable 16th century family from Mechelen
Overzicht familietakken Van der Aa
1e generatie 2e generatie 3e generatie
Mechelen
16e eeuw
Johan (Jan) Adolf
Floris
Jan

Philips
Gerard
Leiden
17e-18e eeuw
Jan Pieter
Boudewijn

Zowel in Nederland als in België hebben verscheidene families Van der Aa bestaan. De geslachten Pijnssen van der Aa (Nederland - Delftse tak) en van Randerode van der Aa (België – Mechelse tak) brachten een aantal notabelen voort.

Mechelse tak

Het geslacht van Randerode van der Aa komt reeds voor in Mechelen in de 14e eeuw en leverde later een aantal burgemeesters aan deze stad. Hiertoe behoorden onder anderen Johan (Jan), Adolf, Floris en Philips van der Aa, mede-ondertekenaars van het Verbond der Edelen.

Johan (Jan) van der Aa (?-1522)

Johan (of Jan) van der Aa was heer van Schiplaken, schildknaap en later ridder en schout (of burgemeester) van Mechelen. Hij was gehuwd met Sophia van Nispen en overleed in 1522.

Adolf van der Aa (?-1568)

Adolf kwam als zoon van Johan (Jan) van der Aa uit een adellijk Brabants geslacht dat vele heerlijke goederen bezat in Vlaanderen en Brabant. Zijn wapen wordt omschreven als een veld, geschakeerd met zilver en keel, met een kanton van zilver en beladen met een meerl van sabel.

In 1567 had hij in Antwerpen mensen aangeworven om een aanslag te plegen op het eiland Walcheren in Nederland. Deze aanslag werd verijdeld omdat de stad Antwerpen lucht had gekregen van dit gegeven en hierdoor werd hij, onder andere door de tussenkomst van de Hertog van Alva, verbannen.

In 1568 was hij één van de ondertekenaren van het Verbond der Edelen (Nader Verbond, wat de bevrijding van het vaderland en het verlossen van gevangen inhield) en beloofde hij onder meer voor het opbrengen van 400 gulden ter bevordering van deze (goede) zaak.

Van der Aa sneuvelde bij de Slag bij Jemmingen in Duitsland op 21 juni 1568.

Philips van der Aa (?-na 1586)

Philips van der Aa was de zoon van Floris van der Aa, kleinzoon van Johan (Jan) van der Aa en neef van Gerard van der Aa. Hij was ridder, heer van Schiplaken, edelman bij de koningin-weduwe Maria van Hongarije en in 1564 burgemeester van Mechelen. Hij was gehuwd met Petronella van der Dilft en zijn kinderen waren Adriaan, Geertruid en Philips.

Ook hij ondertekende het Verbond der Edelen en werd eveneens door de Hertog van Alva verbannen. In 1572 keerde hij echter terug naar Mechelen en kon, dankzij Arend van Dorp, zich de sleutels van de Stad meester maken waardoor deze de zijde van de Willem van Oranje koos. Hierdoor kon hij zich ophouden in de koninklijke entourage en droeg hij bij tot het versterken van een aantal steden en tot het ontzetten van Alkmaar. Doch een onderneming onder Lodewijk van Boisot om een dijk bij Zoeterwoude op de Spanjaarden te veroveren, mislukte. Na een kort verblijf in Engeland werd hij benoemd tot bevelhebber van Gorinchem en afgevaardigde (Nederlands staatsman) van het Huis van Nassau bij verschillende beëdigingen. Na 1586 blijkt Philips van der Aa niet langer vermeld in originele bronnen.

Gerard van der Aa (1541-1600)

Gerard van der Aa werd geboren in 1541 en overleed in ’s Gravenhage in 1600.

Hij was de zoon van Jan van der Aa, die secretaris is geweest van de Geheime Raad van de Koning van Spanje en Catharina de Borgneval, en kleinzoon van Johan (Jan) van der Aa. Ook hij ondertekent het Verbond der Edelen, maar blijft de zijde van de Opstand houden, want, bij de dood van prins Willem van Oranje, zal hij het banier en het wapen van Vianden dragen.

Een afbeelding van de graftombe van Gerard van der Aa, in de Sint-Jacobskerk in ’s Gravenhage, vindt men in het boek van Jacob de Riemer: Beschrijving van ’s Gravenhage (Delft 1730)

Leidse tak

Madagaskar / Ile de Saint Laurens – Door Pieter van der Aa (1720)

Een tak van het geslacht Van der Aa verplaatste zich later naar Antwerpen en vandaar naar Leiden, waar ze onder andere de boekdrukkunst uitoefenden. Ook in de Rijn-provinciën, alsmede te ’s Gravenhage, was voorheen dit geslacht van de Van der Aa’s reeds gevestigd.

De Leidse tak stond toen op eenzelfde hoogte als een ander stel profane Belgen, zoals de Elzeviers en de van Waesbergens, die de wetenschappelijke wereld een pak diensten hebben bewezen.

Jan van der Aa

De eerste persoon, van dit geslacht te Leiden, is Jan van der Aa en hij was de vader van Boudewijn (Balduinus) en van Pieter van der Aa.

Pieter van der Aa (1659-1733)

Pieter van der Aa was een drukker, uitgever, cartograaf en boekhandelaar in Leiden en werd voor bekend met de vervaardiging van kaarten en atlassen. Op 11-jarige leeftijd was hij leerling in de Leidse boekverkopersgilde en 10 jaar later had hij zijn eigen boekhandel, uitgeverij en veilinghuis. Zijn motto als handelaar was Studio en Vigilante. Zijn meest populaire kaarten waren deze van het Afrikaanse continent met gedetailleerde locaties van onder meer Marokko en Madagascar.

Pieter van der Aa werd ook wel eens verward met de Vlaamse jurist Petrus van der Aa, lid van een Brabantse familie die zich gevestigd heeft in Leuven, Mechelen en Antwerpen.

Boudewijn van der Aa

Van Boudewijn van der Aa stammen, in rechte lijn, de thans nog bestaande families Robidé van der Aa en Simon van der Aa af.

Galerij

Externe links

Bronnen

  • Molhuysen, P. C. (red.); Blok, P. J. (red.) et al.. Lemmata AA. Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel 1 p. 1–8. A. W. Sijthoff, Leiden (1911); online: Dbnl; Huygens. Nagezien 2021-01-24.

Voetnoten