Casper van der Heyden

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif Calvinist preacher from Mechelen

Casper (Casparus, Gaspar) van der Heyden (Heydanus, Heidanus), geboren te Mechelen in 1530 en overleden te Bacharach am Rhein op 7 mei 1586, was een calvinistisch predikant.

Biografie[bewerken]

Hoewel Casper van der Heyden uit een adelijke familie stamde,[1] verhuisde hij in 1547 als jongeling naar Antwerpen, waar hij een schoenmakersleerling werd. Vermoedelijk was dit een vlucht of verstoting door zijn vader Gerard, die tot de gegoede Mechelse burgerij behoorde. Casper van der Heyden verliet Mechelen omwille van de Staatse of 'oude' religie en om de mogelijke vervolgingen te vermijden, waardoor Casper van der Heyden enigszins berooid aankwam in Antwerpen, wat toen een brandpunt was van reformatorische activiteiten. [2]

Geboeid door de handelingen van zijn leermeester verdiepte Casper van der Heyden zich, van dan af, in de nieuwe religie die opwag maakte: het calvinisme. Hij schopte het tot leraar in de Antwerpse gereformeerde kruisgemeente, die toen al vele leden telde en in het geheim samen kwam om godsdienstoefeningen te houden. Het Calvinisme was een antwoord op de Oude Religie die zij niet langer als zuiver beschouwden en zij verwierpen de dwalingen van Rome (Roomse gruwelen en superstitiën – ook bij het dopen, trouwen en begraven). [3] Het is Casper van der Heyden himself die zijn volgelingen opriep om openlijk te breken met de Oude Kerk. [4] Diens hagenpreken in de buurt van het Nederlandse Axel leidden bijvoorbeeld tot een beeldenstorm in kerken en kloosters. [5]

Casper van der Heyden zal, als meester, vele gemeenten aandoen, zoals Antwerpen, Hulst, Eeklo, Amsterdam, Middelburg,[6] Emden,[7] Axel,[8] Oost-Friesland, Frankenthal in de Palts ‍[9] en Genève. In al die plaatsen onderrichte hij de nieuwe religie.[10]

Casper van der Heyden stond ook in contact met andere kerkgemeenschappen. Vanuit Antwerpen richtte hij aan de Londense gemeente een brief, terug te vinden in “Catalogue of Books, Manuscripts, Letters, etc, belonging to the Dutch Church - Austin Friars, London” onder het hoofdstuk “Letters addressed to the Ministers and Elders of the Church in London” op bladzijde 176.

Bekend is zijn werk “Cort en claer bewijs van de Heyligen Doop” uit 1552. [11]

Omdat het Calvinisme bekend stond om zijn eigenschappen (Ingetogen gedrag, ingetogen in het uiten van emoties, niet te koop lopen met je successen, kapitaal of bezittingen en daar weinig waarde aan hechten, starheid in principes, soberheid, zuinigheid, lijdzaamheid en arbeidsethos) werd er geregeld beroep gedaan op de wijsheid van de leraars. In het boek “De briefwisseling van Marnix van St. Aldegonde, een kritische uitgave” van A. Gerlo en R. de Smet (Brussel – 1992) vinden we een brief van Marnix van St. Aldegonde aan Casper van der Heyden, waarin hij “beschaafd dansen” verdedigde tegenover de negatieve zienswijzes van de leraars (ook ministers genoemd). [12]

Boeken[bewerken]

  • ”Lofvermeldent Levensverhaal van Kasper van der Heyden, eersten hervormden kerkleraar van Axel” – Jona Willem te Water - 1754
  • ”Gaspar van der Heyden 1530-1586” – Maximilan Frederik van Lennep – 1884
  • ”Gaspar van der Heyden 1530-1586” in “Luister en rampspoed van Mechelen ten tijde van Rembert Dodoens 1585-1985” – Guido Marnef – Mechelen – 1985 (pag. 95-97)

Varia[bewerken]

In de plaatjesreeks 'Historische geslachten' (deel 1) voor een Koffie Hagalbum werd onder meer Casper van der Heyden opgenomen.

Verwarring[bewerken]

Casper / Gaspar van der Heyden mag niet verward worden de Leuvense goudsmid, graveur en bouwer van globen en wiskundige instrumenten Gaspard van der Heyden, die samenwerkte met de Rupelmondse cartograaf Gerardus Mercator. Zo vermeldt 'Suske en Wiske op het WWW' in de bespreking van 'De mollige meivis': "Gaspard van der Heyden (*1530 - +1586)", die echter Mercator aan een werk zou gezet hebben dat al in 1537 voleind was.[13] Deze levensjaren horen dus niet bij die volgens Wikipedia rond 1496 geboren Leuvenaar maar wel bij zijn Mechelse quasi naamgenoot.

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

Voetnoten[bewerken]